Łukasz Linowski, GRZYWNO - zapomniana historia włocławskiego osiedla
 

JAK POWSTAŁO GRZYWNO? ~ Początek osiedla pozostaje nie do końca rozwiązaną zagadką. Źródła zawzięcie milczą na ten temat, a informacje w nich zawarte nie udzielają wprost odpowiedzi na postawione pytanie. Warto w tym miejscu prześledzić materiał źródłowy w porządku chronologicznym.

Decyzję o wydzierżawieniu komunalnych nieużytków pod budowę domów uchwaliła Rada Miejska w 1922 roku. Jako teren najlepszy dla tego typu działań wskazano grunty przy szosie na Kowal (czyli przy Alejach Chopina). Wcielenie w życie uchwały napotkało jednak na trudności. Nie obowiązywały wówczas żadne przepisy na szczeblu państwowym, które regulowałyby prowadzenie akcji osiedleńczej najuboższych i bezdomnych. Ponadto urzędnicy miejscy nie posiadali szczegółowych planów nieużytków, które umożliwiłyby ich parcelację na działki budowlane. Stąd podania składane przez osoby zainteresowane dzierżawą gruntu przez kilka lat pozostawały bez odpowiedzi ze strony władz miasta. W dokumentacji nie zachował się też żaden ślad świadczący o tym, by do 1926 roku wydano komuś zgodę na zamieszkanie terenu Grzywna.

Zmiana nastąpiła w 1926 roku, kiedy w protokołach z posiedzeń magistratu pojawiła się pierwsza wzmianka o Grzywnie. Wynika z niej, że zarząd miasta wyraził zgodę na zajmowanie działek na terenie osiedla przez osoby najbiedniejsze. Najważniejszy w tej wzmiance jest jednak fakt zatwierdzenia stanu zaistniałego - wskazuje on, że akcja osiedleńcza na Grzywnie rozpoczęła się wcześniej. Dopiero w 1935 roku pracownicy zarządu miejskiego przeprowadzili wywiady z mieszkańcami przedmieścia i ustalili, że powstało ono w 1924 roku, kiedy 2 osoby eksmitowane zbudowały tam swoje domki. Opisane ustalenia są jedynymi urzędowymi źródłami wskazującymi konkretną datę początków osiedla.

W tym momencie pojawia się pytanie: na jakiej podstawie w 1924 roku pierwsze rodziny zamieszkały na Grzywnie? Czy uczyniły to nielegalnie, budując swoje „bieda-domki” bez zgody władz miasta, jak miało to miejsce w innych rejonach Włocławka? Czy może wprowadziły się na opisany teren za cichym, może ustnym przyzwoleniem władz miasta?

Pytania wzbudza również moment początku osiedla. Czy fakt ustalenia daty budowy najstarszych domków na 1924 rok pozwolił po upływie 11 lat (w 1935 roku) uchwycić wszystkie zmiany w zabudowie, które miały miejsce w tym okresie na Grzywnie? Wiadomo, że pierwszą formą budowlaną wznoszoną przez bezdomnych często były ziemianki, a pracownicy magistratu wspominali tylko o domkach. Pierwsze ziemianki mogły zostać zbudowane przed 1924 rokiem i z pewnością nie dotrwały do 1935 roku, co wówczas nie pozwoliło uchwycić faktu ich istnienia. Warto również odnotować, że we wspomnieniach mieszkańców Grzywna pojawiły się stwierdzenia, jakoby w 1924 roku na terenie osiedla mieszkały już więcej niż 2 rodziny, co znowu podważa ustalenia władz miasta. Niektórzy świadkowie na początku lat 70. XX wieku wspominali nawet, że pierwsi osiedleńcy na Grzywnie pojawili się już w 1923 roku.

Niestety, dostępny materiał źródłowy nie pozwala udzielić jednoznacznych odpowiedzi na przedstawione pytania. Rok 1924 można więc uznać za symboliczny, potwierdzony źródłowo początek Grzywna. Mając jednak na uwadze niedoskonałość zachowanych materiałów źródłowych, a szczególnie zawodność ludzkiej pamięci (świadkowie wspominali wydarzenia sprzed 50 lat), nie można wykluczyć, że pierwsi osadnicy na terenie Grzywna mogli pojawić się zarówno w 1924 roku, jak i wcześniej, na przykład w roku 1923.

Powstanie Grzywna ma z pewnością związek z postacią Feliksa Kozłowskiego. W myśl zachowanych przekazów, głównie wspomnień, w pierwszej połowie lat 20. XX wieku Kozłowski został bez pracy, czego efektem był brak pieniędzy i eksmisja z najmowanego lokalu. Pozostawiony bez dachu nad głową, podobno wybudował sobie szałas na Zielonym Rynku, jak wielu włocławskich bezdomnych. Stamtąd w bliżej nieustalony sposób trafił w okolice Jeziora Grzywno, gdzie najpierw wybudował sobie ziemiankę, a po jakimś czasie domek. Od nazwiska tego człowieka powstająca kolonia biedoty zaczęła być nazywana Kozłowem.


poprzednia strona (Dlaczego powstało Grzywno?) następna strona (Pierwsze lata. Kozłowo)
strona tytułowa spis treści o stronie wstęp
z dziejów okolicy pacyfikacja przedmieścia miejsca pamięci o „Pamiątce z Celulozy”

Wszelkie prawa zastrzeżone ∼ Kontakt ∼ lukanus.poczta@gmail.com ∼ www.lukanus.eu