Łukasz Linowski, GRZYWNO - zapomniana historia włocławskiego osiedla
 

ROZWÓJ OSIEDLA ~ Z każdym miesiącem na Grzywno przybywali nowi mieszkańcy. W latach 1926-1927 władze miasta zezwalały im zajmować działki na prawach nieokreślonej w czasie dzierżawy, podobny stan rzeczy zapewne trwał w latach 1924-1926, tylko nikt z władz miasta do tego oficjalnie się nie przyznał. W 1927 roku, z nieznanych bliżej przyczyn, władze przestały wydawać pozwolenia budowania domów na Grzywnie. Ich stanowisko nie zmieniło stanu rzeczy panującego na terenie Kozłowa. Osiedleńcy przybywali nadal i budowali swoje domy, tyle tylko, że w sposób nielegalny. W odpowiedzi magistrat głosił, że osoby zajmujące działki bez pozwolenia będą usuwane przy pomocy policji. Wydaje się jednak, że zbyt wiele rodzin z Grzywna z polecenia władz miasta nie wyeksmitowano. Źródła dostarczają informacji tylko o jednorazowej, skoordynowanej akcji likwidacji części zabudowań przedmieścia zlokalizowanych pod lasem oraz o kilku nakazach rozebrania domków. Opisane działania podjęto w I połowie lat 30. XX wieku.

Przedstawione stanowisko władz miasta usankcjonowało stan rzeczy panujący na Grzywnie. Magistrat nie był w stanie zapewnić domów potrzebującym, jednocześnie nie stawiał wielkich przeszkód wprowadzającym się na Grzywno. Mimo że oficjalnie władze groziły konsekwencjami i stały na stanowisku, że Kozłowo nie powinno się rozrastać, to w praktyce prawie nic nie robiły, by zmienić panującą sytuację. Co prawda próbowano kontrolować rozrastające się osiedle, na przykład wprowadzając księgi meldunkowe, nakazując mieszkańcom podpisywać specjalne zobowiązania, wreszcie ponownie wprowadzając funkcję zarządcy Grzywna, który miał być pośrednikiem między władzami miasta i społecznością przedmieścia. Wspomniano, że w pierwszym okresie istnienia osiedla nieoficjalnym zarządcą był Feliks Kozłowski, w 1933 roku podobną funkcję zaczął sprawować Władysław Snopkowski, sklepikarz i we wcześniejszych latach dzierżawca rogatek miejskich. Warto również wspomnieć, że z pewnością od 1929 roku do końca istnienia osiedla każdy użytkownik terenu zajmowanego w celach mieszkalnych musiał opłacać w kasie urzędu miasta złotówkę rocznie.

W efekcie, przez cały okres do 1939 roku trwał systematyczny rozwój Grzywna. W roku 1924 na terenie Kozłowa stało plus-minus 6 budynków mieszkalnych, w roku 1927 było ich już 104, w roku 1930 - 211, a w roku 1935 około 350. Liczebność „bieda-domków” istniejących na Grzywnie w 1939 roku można szacować na około 550, maksymalnie 600. Powierzchnia osiedla w początkowym okresie jego istnienia mogła liczyć około 0,2 hektara, zaś w roku 1927 około 3,5 ha. W 1933 roku był już zajęty cały wolny teren na Grzywnie liczący około 9 hektarów, po czym ludność zaczęła zasiedlać tereny niedawno używane przez wojsko. Na podstawie nielicznych dokumentów władz miasta i wspomnień świadków można szacować, że w latach 1936-1939 zabudowania Grzywna zajęły teren o powierzchni około 10 hektarów.

Trudno oszacować liczbę mieszkańców osiedla, gdyż brakuje do tego wiarygodnych źródeł. Według dokumentów urzędowych w 1931 roku Kozłowo liczyło 1668 mieszkańców, a w 1935 roku zamieszkiwało tam około 2000 ludzi. W odniesieniu do II połowy lat 30. XX wieku podawane są rozbieżne dane. Niektóre ze źródeł urzędowych informują o 7000 mieszkańców przedmieścia w 1937 roku, a wybrane opracowania i wspomnienia świadków nawet o 8000 mieszkańców w 1939 roku. Przywołane informacje należy raczej uznać za nieprawdziwe. Bliższe rzeczywistości wydają się być dane kościelne oraz ustalenia niemieckie z 1939 roku. W myśl pierwszych parafię Najświętszego Serca Jezusowego zamieszkiwało wówczas około 5000 osób, wiadomo jednak, że oprócz Grzywna należały do niej jeszcze inne obszary. Z kolei z godnie z danymi okupacyjnej administracji niemieckiej osiedle miało zamieszkiwać około 3000 osób. Mając na uwadze przedstawione informacje można szacować, że w 1939 roku osiedle zamieszkiwało około 4000 osób.


poprzednia strona (Pierwsze lata. Kozłowo) następna strona (Mieszkańcy Grzywna)
strona tytułowa spis treści o stronie wstęp
z dziejów okolicy pacyfikacja przedmieścia miejsca pamięci o „Pamiątce z Celulozy”

Wszelkie prawa zastrzeżone ∼ Kontakt ∼ lukanus.poczta@gmail.com ∼ www.lukanus.eu