Łukasz Linowski, GRZYWNO - zapomniana historia włocławskiego osiedla
 

OBLICZE POLITYCZNE PRZEDMIEŚCIA ~ Próba odtworzenia sympatii politycznych mieszkańców Grzywna jest zadaniem niezwykle trudnym. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że przez kilkadziesiąt lat Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (1944-1989) w większości opracowań akcentowano robotniczy charakter osiedla, a reprezentację na zewnątrz wszelkich bolączek i dylematów jego mieszkańców przypisywano tylko i wyłącznie radykalnej lewicy w postaci Komunistycznej Partii Polski (KPP).

Źródła rzeczywiście potwierdzają aktywność komunistów na Grzywnie. Należy jednak wspomnieć, że przez cały prawie okres międzywojenny KPP pozostawała organizacją nielegalną. Stąd jej konspiracyjna działalność jest trudna do gruntownego przebadania, mimo że ówczesne władze bezpieczeństwa poświęcały partii dużo uwagi. Nie wiadomo więc dokładnie, kiedy na terenie przedmieścia komuniści rozpoczęli aktywną działalność. Pierwsza komórka opisywanej partii miała tam powstać w 1926 lub 1927 roku. W późniejszym okresie działał również Komunistyczny Związek Młodzieży Polskiej (KZMP) - młodzieżowa przybudówka KPP.

Wśród komunistów Grzywna wyróżniała się rodzina Maciejewskich. W początku lat 30. XX wieku Józef Maciejewski, jeden z pierwszych mieszkańców Kozłowa, zajmował wysokie stanowiska w strukturach KPP i był bliskim współpracownikiem Józefa Perlikowskiego. Razem jeździli po okolicznych wsiach, organizowali strajki robotników rolnych i rozprowadzali komunistyczną prasę. W partii działało ponadto 3 braci Józefa oraz jego syn. W grudniu 1939 roku część z nich za opisaną działalność zapłaciła tragiczną cenę, gdy spotkała ich śmierć z rąk Niemców.

Poglądy polityczne członków KPP są powszechnie znane. W praktyce przyjmowały różne formy. Na masówkach komuniści z Grzywna potrafili nawoływać do napadów na sklepy i handlarzy, dokonywania grupowych najść na pobliskie lasy w celu rabunku drzewa oraz planowali organizację wieców bezrobotnych, które miały zakończyć się regularnymi walkami z policją. Ponadto komórka KPP z Kozłowa miała przypisane prowadzenie działań w pobliskiej cegielni i na poligonie, gdzie często rozrzucano ulotki i wywieszano sztandary z komunistycznymi hasłami.

Komunistów bezlitośnie ścigała policja. Niejeden z nich zaliczył więzienie, ponadto policjanci wielokrotnie znajdowali na Grzywnie plakaty i prasę o wywrotowej treści. Wydaje się jednak, że aktywną pracą w szeregach KPP mogło być zainteresowanych kilkunastu mieszkańców osiedla, których można by wskazać z imienia i nazwiska lub z pseudonimu. Więcej osób mogło przejawiać prokomunistyczne sympatie i przychodziło na masówki, chociaż i z tym też różnie bywało. W maju 1933 roku w lesie obok Kozłowa masówkę odwiedziło około 100 zainteresowanych, kilka miesięcy później 300 osób, zaś w maju 1934 roku zaledwie 30 gapiów i słuchaczy.

Komuniści nie byli jedyną organizacją polityczną, która interesowała się mieszkańcami osiedla. W latach 30. XX wieku działali też tam przedstawiciele Stronnictwa Narodowego (SN), partii identyfikującej się ideologią narodowo-katolicką, w II połowie lat 30. XX wieku coraz bardziej radykalną. W myśl ustaleń policji, w 1933 roku wymieniona organizacja miała liczyć 150 członków i sympatyków zamieszkałych na terenie przedmieścia. Również w 1936 roku stwierdzono ożywioną działalność SN na peryferiach miasta, w tym prawdopodobnie i na Grzywnie. Okazuje się więc, że wśród mieszkańców Kozłowa zainteresowanie wzbudzały nie tylko poglądy skrajnej lewicy (KPP), ale również i coraz bardziej radykalizującej się prawicy (SN).

Przywołane fakty pozwalają podejrzewać, że mieszkańcy Grzywna nie stanowili społeczności jednorodnej pod względem zapatrywań politycznych. Część osób zapewne identyfikowała się z bardziej umiarkowanymi opcjami politycznymi, lokującymi się pomiędzy KPP i SN. Z kolei aktywność komunistów przez wiele lat była akcentowana (i z pewnością wyolbrzymiana) głównie ze względów politycznych. Na podstawie zachowanych źródeł trudno jednak stwierdzić w ich działalności coś, co by ją wyróżniało wśród podobnej „roboty politycznej” prowadzonej na innych terenach.


poprzednia strona (Mieszkańcy Grzywna) następna strona (Sytuacja mieszkaniowa osiedla)
strona tytułowa spis treści o stronie wstęp
z dziejów okolicy pacyfikacja przedmieścia miejsca pamięci o „Pamiątce z Celulozy”

Wszelkie prawa zastrzeżone ∼ Kontakt ∼ lukanus.poczta@gmail.com ∼ www.lukanus.eu