Łukasz Linowski, GRZYWNO - zapomniana historia włocławskiego osiedla
 

JEZIORO GRZYWNO ~ W dawnych czasach było określane nazwą Grzybno. W zamierzchłych latach średniowiecza stanowiło własność biskupów włocławskich. W 1339 roku biskup Maciej Gołańczewski część swoich pól i pastwisk wraz z Jeziorem nadał wójtowi - urzędnikowi zarządzającemu dobrami kościelnymi. W późniejszym okresie władze miasta Włocławka odkupiły od wójta połowę Jeziora Grzybno, nie wiadomo jednak kiedy to się stało. Drugą połowę w 1591 roku wójt przekazał na rzecz miasta. Odbyło się to z polecenia biskupa Hieronima Rozdrażewskiego.

W 1787 roku, w celu przeprowadzenia reform samorządowych we Włocławku, biskup Józef Rybiński powołał Komisję Dobrego Porządku. Określiła ona m. in. granice miasta i stwierdziła, że Jezioro Grzybno znajdowało się na terytorium Włocławka. Na planie sporządzonym przez Komisję można zauważyć Jezioro otoczone podmokłymi terenami, położone kawałek za terenem o nazwie Glinki.

Można przypuszczać, że przez wieki Jezioro Grzybno leżało na uboczu miasta i nikogo szczególnie nie interesowało. Stwierdzenie można wysnuć na podstawie „milczenia źródeł”. Inwentarze dóbr biskupów włocławskich z XVI i XVII nie zawierają bowiem wzmianek o Jeziorze. Z kolei nazwy 7 akwenów leżących na terenie sąsiedniej wsi Łęg podają wielokrotnie, zapewne dlatego, że ich użytkowanie przynosiło dochody. Wprawdzie ksiądz Michał Morawski - autor „Monografii Włocławka” z 1933 roku wspomina o wydzierżawieniu Jeziora Grzybno Maciejowi Kokoszce w 1541 roku, by ten mógł łowić w nim ryby. Wszystko wskazuje jednak na to, że wspomniany autor pomylił się. Cytowane przez niego źródło („Rozrządzenie Komisji Dobrego Porządku”) jasno informuje, że dzierżawa dotyczyła bliżej nierozpoznanego Jeziora Rybno, a nie Jeziora Grzybno. Może chodziło o współczesne Jezioro Rybnica?

W połowie XIX wieku w dokumentach źródłowych obok nazwy Grzybno zaczęła pojawiać się nazwa Grzywno. Obydwie odnosiły się do tego samego akwenu. Nie wiadomo co wpłynęło na pojawianie się drugiej nazwy. Obydwie funkcjonowały co najmniej kilkanaście lat. Na przykład dokument z 1840 roku wspomina o Jeziorze Grzywno, natomiast z 1865 roku o Jeziorze Grzybno.

Miasto - prawowity właściciel akwenu - wydzierżawiało go najczęściej prywatnym osobom, głównie w celu łowienia ryb. Trudno jednoznacznie wskazać okres początku takiego użytkowania Jeziora. Najstarsze dokumenty zachowane w zbiorach Archiwum Państwowego we Włocławku wspominają o dzierżawie akwenu w 1803 roku. Ostatnim użytkownikiem Jeziora przed wybuchem II wojny światowej był Stanisław Michałowski. „Wynajął” je w 1935 roku na kolejne 6 lat.

W I połowie XX wieku Jezioro Grzywno liczyło nieco ponad 6 hektarów powierzchni. Dzierżawcy łowili w nim ryby i raki. Wschodnie brzegi były w kilku miejscach piaszczyste, co zachęcało do kąpieli czy pływania. Najbliższa okolica była podmokła - znajdowało się tam kilka bagien, torfowisk, sadzawek, oczek wodnych. Największy, aczkolwiek zarastający staw leżał między Jeziorem Grzywno i Alejami Chopina. Miejscowi nazywali go Żabi Skrzek. Nieco dalej w kierunku południowo-wschodnim od Jeziora leżało duże torfowisko. Jeszcze w XIX wieku autorzy map nazywali je Opalone Błoto. Dużą część oczek wodnych zakopali mieszkańcy osiedla Grzywno. Postępował też proces obniżania się wód, co powodowało, że mokradła wysychały i zaniknęły w latach 70. i 80. XX wieku. Współcześnie, w lesie w okolicach dawnego przedmieścia można spotkać niewielkie ślady tego typu miejsc.

Jezioro Grzywno w okresie powojennym również zaczęło zanikać. Na mapach z początku lat 50. XX wieku akwen miał jeszcze podobny kształt jak przed wojną, jednak na planach z lat 80. XX wieku prezentował już wyraźnie skurczoną linię brzegową. Wpływ na opisany stan rzeczy ma proces obniżania się wód gruntowych obserwowany od dłuższego czasu. Jeszcze w latach 50. XX wieku autor jednego z przewodników po mieście pisał o „zanikającym jeziorku Grzywno”. Wydaje się jednak, że przynajmniej czasowo akwen służył jeszcze podobnym celom jak w okresie międzywojennym (1918-1939). Zachowały się bowiem wzmianki prasowe z lat 1964 i 1968 informujące o tym, że Jezioro dzierżawił Polski Związek Wędkarski.


poprzednia strona (Lokalizacja przedmieścia) następna strona (Poligon wojskowy)
strona tytułowa spis treści o stronie wstęp
powstanie i rozwój osiedla pacyfikacja przedmieścia miejsca pamięci o „Pamiątce z Celulozy”